Poszukiwanie rodzinnych korzeni

Dane o rodzinie Marszałkiewiczów pochodzą przede wszystkim z ksiąg chrztów, ślubów i zgonów parafii rzymskokatolickiej w Skokach, do której należało Budziszewko. Uzupełniają je informacje z metryk parafialnych Potrzanowa, gdzie odnotowano m.in. zgon przedstawiciela starszego pokolenia rodu.

W badaniach wykorzystano również amerykańskie spisy ludności z lat 1880, 1895, 1900 i 1910, pozwalające prześledzić losy emigrantów już po osiedleniu się w Stanach Zjednoczonych. Dodatkowo podjęto próby kwerendy w archiwach wojskowych oraz w bazach genealogicznych FamilySearch i Ancestry, choć w przypadku ewentualnej służby wojskowej Tomasza Marszałkiewicza nie przyniosły one pozytywnego rezultatu.

Raport końcowy zawiera także krótką charakterystykę parafii w Skokach i informacje o miejscowej świątyni, co pozwala osadzić dzieje rodziny w szerszym kontekście historycznym regionu

Kościół parafialny pw. św. Mikołaja Biskupa w Skokach, do którego należało Budziszewko, datowany jest na rok 1737 i powstał dzięki fundacji Michała Kazimierza Raczyńskiego, wojewody wielkopolskiego. Świątynia przechodziła liczne modernizacje, m.in. w latach 1787, 1846, 1911 (z dobudową wież) oraz 1946.

W latach 2005–2011 przeprowadzono gruntowną renowację obejmującą wymianę elementów drewnianych, usunięcie tynków zewnętrznych oraz powojennych polichromii, przywracając wcześniejsze dekoracje przedstawiające m.in. Matkę Bożą z Dzieciątkiem i scenę Przemienienia Pańskiego. Z parafialnych zapisów wynika również, że 26 września 1931 roku znany poeta Adam Mickiewicz figurował jako ojciec chrzestny Marii Łubieńskiej podczas ceremonii chrztu odbywającej się w filii kościoła w Budziszewku, co podkreśla znaczenie tej miejscowości w życiu religijnym regionu

Najstarsze rozpoznane pokolenie rodu stanowi Andrzej Marszałkiewicz wraz z żoną Marianną. Z zapisów metrykalnych wynika, że Andrzej urodził się około 1765 roku, prawdopodobnie w Budziszewie (dzisiejszym Budziszewku), a zmarł w Potrzanowie 27 kwietnia 1831 roku w wieku 66 lat.

Marianna Marszałkiewicz, wdowa po Andrzeju, zmarła 10 maja 1844 roku w Budziszewie, również w wieku 66 lat, a fakt jej zgonu zgłosił syn Tomasz. Brak wzmianek o innym potomstwie tej pary w analizowanym okresie, jednak zachowane wpisy jednoznacznie potwierdzają istnienie co najmniej jednego syna – Tomasza.

Tomasz Marszałkiewicz urodził się około 1815 roku w Potrzanowie, w Wielkopolsce, jako syn Andrzeja i Marianny. Zgodnie z ustaleniami badaczy, 23 listopada 1835 roku zawarł związek małżeński w Skokach z Marianną Januszewską, pochodzącą z Budziszewa. Oboje byli wówczas młodymi dorosłymi, w wieku około 20–23 lat, a świadkami ich ślubu byli Jan Krzymimieski i Jan Gapiński.

Analiza metryk chrztów z lat 1836–1854 pokazuje, że Tomasz i Marianna byli rodzicami licznej rodziny, której dzieci rodziły się i były chrzczone w Budziszewku. W zapiskach pojawiają się różne formy nazwiska Marianny (m.in. Janoska, Januszewska, Janiszewska) oraz pojedynczy omyłkowy zapis nazwiska Spychła, co zostało skorygowane dzięki późniejszej metryce zgonu.

Dzieci Tomasza i Marianny Marszałkiewiczów

Z ksiąg parafialnych wynika, że w Budziszewku przyszli na świat co najmniej następujący potomkowie Tomasza i Marianny:

• Katarzyna (Catharina) Marszałkiewicz – urodzona 8 listopada 1836 r., ochrzczona 13 listopada 1836 r.; rodzicami chrzestnymi byli Jakub Spychała i Katarzyna Gapińska.
• Antonina Marszałkiewicz – urodzona 21 października 1840 r., ochrzczona 1 listopada 1840 r.; chrzestnymi byli Jakub Pospychała i Katarzyna Gapińska.
• Andrzej (Andreas) Marszałkiewicz – urodzony 3 listopada 1842 r. w Budziszewku, ochrzczony 13 listopada 1842 r.; chrzestnymi zostali Jan Gapiński i Rozalia Jóźwiak.
• Anna Marszałkiewicz – urodzona 25 czerwca 1845 r. w Budziszewku, ochrzczona 6 lipca 1845 r.; chrzestnymi byli Jan Sierzchuła i Konstancja Sonnenberg.
• Jan (Joannes) Marszałkiewicz – urodzony 16 maja 1847 r. w Budziszewku, ochrzczony 23 maja 1847 r.; chrzestnymi byli Jan Sierzchuła i Marianna Lisiecka.
• Marianna Marszałkiewicz – urodzona 18 sierpnia 1849 r., ochrzczona 2 września 1849 r.; w akcie chrztu błędnie zapisano nazwisko matki jako Spychła, co zostało skorygowane dzięki późniejszym dokumentom potwierdzającym formę Januszewska.
• Józef (Josephus) Marszałkiewicz – urodzony 4 lutego 1852 r. w Budziszewku, ochrzczony 5 lutego 1852 r. przez akuszerkę obecna przy porodzie.
• Michał Marszałkiewicz – urodzony 19 września 1854 r. w Budziszewku, ochrzczony 24 września 1854 r.; chrzestnymi byli Jan Bloch i Józefa Matuszewska.

Zestawienie to odpowiada liście zawartej w notatce lokalnej, która potwierdza, że rodzina Marszałkiewiczów zamieszkiwała Budziszewko i jego okolice w pierwszej połowie XIX wieku.

Zgony w rodzinie

Nie wszystkie dzieci Tomasza i Marianny dożyły wieku dorosłego, co dobrze ilustruje ówczesną skalę śmiertelności niemowląt i małych dzieci. Antonina Marszałkiewicz zmarła w Budziszewku 9 czerwca 1842 r. w wieku 1 roku i 6 miesięcy, przy czym w akcie zgonu jako rodzice wymienieni są Tomasz i Marianna.

Kolejna córka, Marianna, zmarła w Budziszewku 7 lutego 1851 r. w wieku 1 roku i 7 miesięcy. W następnym roku odnotowano śmierć Józefa, który zmarł 7 lutego 1852 r., cztery dni po narodzinach. Zapis ten podkreśla rolę akuszerki, która była obecna przy porodzie i miała uprawnienia do udzielania chrztu w sytuacjach zagrożenia życia dziecka

Na podstawie rodzinnych przekazów i badań Karoliny Moder ustalono, że część potomków Tomasza i Marianny opuściła Wielkopolskę pod koniec XIX wieku. W notatce lokalnej wskazuje się, że rodzina prawdopodobnie wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych pod koniec lat 80. XIX wieku lub na początku lat 90., a w zapisach metrykalnych pojawiają się zarówno Budziszewo (Budziszewko), jak i Potrzanowo.

Raport genealogiczny podaje, że Tomasz i Marianna „zostali w Starym Kraju”, natomiast co najmniej troje, a być może pięcioro ich dzieci wyemigrowało do miasta Duluth w stanie Minnesota. Najlepiej udokumentowany jest przypadek Jana Marszałkiewicza, urodzonego w Budziszewku 16 maja 1847 r., który po przybyciu do USA przyjął nazwisko John Marshall Sr.

Jan poślubił Kordulę Ludwikowską, córkę Kazimierza Ludwikowskiego. Zgodnie z przekazem rodzinnym Cordelia (Kordula) wraz z ojcem wyemigrowała do Ameryki w latach 60. XIX wieku, spędzając pewien czas w Chicago, gdzie oboje przeżyli wielki pożar miasta w 1871 roku, zanim przenieśli się do Duluth.

Szczegółowej analizie poddano również losy Victorii Kuschury (Kazury), krewnej rodziny, która po emigracji mieszkała z Johnem i Cordelią Marshall w Duluth. Z informacji rodzinnych wynikało, że urodziła się około 1806 roku i zmarła w 1911 roku w wieku 106 lat.

Badaczka genealogiczna, analizując dostępne spisy ludności, ustaliła, że Victoria pojawia się w dokumentach pod różnymi formami nazwiska (m.in. Kuschura, Kazara), a jej wiek bywa podawany rozbieżnie. W spisie z 1895 roku figuruje jako 73‑letnia, co wskazywałoby na rok urodzenia ok. 1822, natomiast w spisie z 1900 roku jako 80‑letnia, z datą urodzenia około 1820. W spisie z 1910 roku widnieje natomiast wiek 104 lata, sugerujący rok urodzenia 1804, co czyni wskazania dokumentów trudnymi do jednoznacznego pogodzenia.

Na podstawie rozkładu danych badaczka przyjęła, że najbardziej prawdopodobny jest rok urodzenia Victorii w przedziale 1820–1822, a więc była ona nieco młodsza, niż wskazywała rodzinna tradycja.

Jednym z elementów zleconych badań było sprawdzenie, czy Tomasz Marszałkiewicz brał udział w wojnie francusko‑pruskiej z lat 1870–1871. W tym celu przeprowadzono kwerendę w polskich archiwach, ze szczególnym uwzględnieniem Archiwum Państwowego w Poznaniu, oraz w bazach genealogicznych FamilySearch i Ancestry, obejmujących m.in. rejestry wojskowe.

Poszukiwania nie przyniosły rezultatów – nie odnaleziono żadnych zapisów potwierdzających służbę Tomasza w wojsku pruskim ani innej formy udziału w konflikcie. Badaczka zwróciła uwagę, że gdyby Tomasz rzeczywiście brał udział w wojnie, miałby wówczas około 55 lat, co wskazywałoby raczej na rolę ochotnika, funkcję pomocniczą bądź administracyjną. W celu ostatecznego wyjaśnienia tej kwestii skierowano zapytania do francuskiego Service historique de la Défense oraz niemieckiego Bundesarchiv, oczekując na ewentualne odpowiedzi.

Zgromadzony materiał źródłowy potwierdza trwałą obecność rodziny Marszałkiewiczów w Budziszewku i okolicznych miejscowościach w pierwszej połowie XIX wieku. Analiza metryk chrztów, ślubów i zgonów pozwala odtworzyć nie tylko linię genealogiczną, lecz także obraz lokalnej społeczności i sieci zależności sąsiedzkich – widocznej choćby w powtarzających się nazwiskach rodziców chrzestnych.

Wizyta potomków rodziny z USA w 2026 roku stanowi współczesne dopełnienie tej historii, pokazując, że nawet po ponad 150 latach emigracji więź z „małą ojczyzną” nie ulega całkowitemu zerwaniu. Dzięki połączeniu pracy zawodowych genealogów z zasobami lokalnych archiwów udało się nie tylko potwierdzić związki rodziny z Budziszewkiem, ale także wzbogacić wiedzę o dziejach samej miejscowości.

Historia rodziny Marszałkiewiczów pokazuje, że nawet po ponad stu pięćdziesięciu latach można odtworzyć losy przodków, którzy opuścili Budziszewko i wyjechali za ocean. Dzięki połączeniu lokalnych ksiąg metrykalnych, zagranicznych spisów ludności i pracy zawodowych genealogów udało się ustalić nie tylko daty urodzin czy zgonów, ale także zrekonstruować sieć powiązań sąsiedzkich, drogi emigracji i zmiany nazwisk na obczyźnie. Takie badania pozwalają lepiej zrozumieć własną tożsamość, przywracają pamięć o dawnych mieszkańcach wsi oraz wpisują Budziszewko w szerszą historię regionu i świata.

W opisywanym przypadku kluczową rolę odegrali specjaliści: Karolina Moder, polska badaczka genealogiczna z firmy https://genealogytour.com, oraz Tomasz Szymkowiak z Wrocławia, przewodnik i genealog towarzyszący rodzinie podczas pobytu w Budziszewku. Karolina Moder opracowała szczegółowy raport, korzystając z zasobów Archiwum Państwowego w Poznaniu, parafialnych ksiąg Skoków i Potrzanowa, baz FamilySearch i Ancestry oraz amerykańskich spisów ludności, a także kierując zapytania do archiwów wojskowych we Francji i Niemczech. Tomasz Szymkowiak połączył wyniki tych badań z lokalną wiedzą o parafii, cmentarzach i dawnych osadnikach, umożliwiając amerykańskim gościom bezpośrednie spotkanie z miejscami, w których żyli ich przodkowie.

Skorzystanie z usług profesjonalnych genealogów ma kilka istotnych zalet. Po pierwsze, osoby te potrafią czytać i interpretować trudne źródła – metryki łacińskie, dokumenty niemieckojęzyczne czy ręcznie pisane spisy, które dla laika bywają praktycznie nieczytelne. Po drugie, posiadają doświadczenie w pracy z archiwami państwowymi i kościelnymi, wiedzą, gdzie szukać brakujących ogniw oraz jak weryfikować sprzeczne informacje, czego dobrym przykładem jest analiza rozbieżnych danych o wieku Victorii Kuschury w amerykańskich spisach. Po trzecie, mogą zaproponować kompleksowe podejście: od kwerendy dokumentów po przygotowanie czytelnego raportu oraz organizację „podróży do korzeni”, tak jak w przypadku wizyty Marszałkiewiczów w Budziszewku.

Poszukiwanie historii własnej rodziny to inwestycja nie tylko w wiedzę, ale i w pamięć o miejscach, z których wywodzą się kolejne pokolenia mieszkańców naszej wsi. Każdy odnaleziony akt chrztu, ślubu czy zgonu to fragment większej opowieści o Budziszewku – o ludziach, którzy stąd wyjechali, ale w sercach swoich potomków wciąż pozostają „stąd”. Dlatego warto, wzorem rodziny Marszałkiewiczów, sięgnąć do archiwów, nawiązać kontakt z profesjonalnymi badaczami i spróbować odkryć własne korzenie; dzięki temu historia naszej wsi nie kończy się na mapie, lecz trwa w pamięci rodzin rozsianych po całym świecie.